Travmatik bir olayın ardından güçlü tepkiler vermek beklenen bir durumdur. TSSB, bu tepkilerin haftalar sonra da azalmayıp günlük yaşamı kısıtlamaya başlamasıyla tanımlanır.

Travma sonrası stres bozukluğu
TSSB, olayın kendisinden çok, belleğin o olayı işleyememesiyle ilgilidir.

Belirtilerin dört kümesi

TSSB belirtileri dağınık görünür ama aslında dört başlıkta toplanır. Tanı için belirtilerin bir aydan uzun sürmesi ve işlevselliği bozması aranır.

Belirti kümeleri

  • Yeniden yaşantılama: istem dışı anılar, kâbuslar, geri dönüşler (flashback)
  • Kaçınma: olayı hatırlatan kişi, yer, konuşma ve düşüncelerden uzak durma
  • Bilişsel ve duygudurum değişiklikleri: suçluluk, utanç, kendine ve dünyaya dair olumsuz inançlar, duygusal donukluk
  • Aşırı uyarılmışlık: irkilme, tetikte olma, uyku bozukluğu, öfke patlamaları, dikkat güçlüğü

Herkeste gelişir mi?

Hayır. Travmatik olay yaşayanların çoğunda belirtiler ilk haftalarda görülür ve kendiliğinden geriler. TSSB’ye geçişi belirleyen etkenler arasında olayın süresi ve yoğunluğu, kişilerarası şiddet içerip içermediği, önceki travma öyküsü ve — en güçlü etkenlerden biri — olay sonrası sosyal destek yer alır.

Erken dönem: İlk ay içindeki yoğun tepkiler akut stres tepkisi olarak değerlendirilir. Bu dönemde zorlayıcı “olayı anlat” müdahaleleri önerilmez; öncelik güvenlik, uyku ve sosyal destektir.

Ne işe yarıyor?

TSSB’de etkililiği en iyi gösterilmiş yaklaşımlar travma odaklı psikoterapilerdir.

  • Travma odaklı BDT: Bilişsel işleme terapisi ve uzun süreli maruz bırakma dâhil
  • EMDR: Travmatik anının çift yönlü uyarım eşliğinde yeniden işlenmesi
  • İlaç tedavisi: Bazı SSRI’lar etkili bulunmuştur; genellikle psikoterapiye ek olarak
  • Stabilizasyon: Yoğun belirtilerde önce güvenlik, uyku ve duygu düzenleme becerileri çalışılır

Ne zaman destek almalı?

  1. Bir ay kuralıBelirtiler olaydan bir ay sonra da sürüyorsa değerlendirme isteyin.
  2. Kaçınma genişliyorsaUzak durduğunuz yer, kişi ve konuların listesi büyüyorsa.
  3. Uyku ve kâbuslarUyku düzeni bozulduysa ve kâbuslar tekrarlıyorsa.
  4. Madde kullanımıBelirtileri bastırmak için alkol ya da madde kullanımı arttıysa bu acil bir uyarıdır.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve profesyonel değerlendirmenin yerini tutmaz. Belirtileriniz günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın acil servise gidin.

Ergen ve Yetişkin EMDR Danışmanlığı

Travmatik anıların yeniden işlenmesinde etkililiği araştırmalarla desteklenen bir yaklaşım.

Detaylı bilgi →

Kaynaklar

  1. Bisson, J. I., Cosgrove, S., Lewis, C., & Roberts, N. P. (2015). Post-traumatic stress disorder. BMJ, 351, h6161.
  2. Shapiro, F. (2018). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures (3rd ed.). Guilford Press.