BDT, düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiyi ele alan, yapılandırılmış ve süreli bir psikoterapi yaklaşımıdır. Üzerinde en çok araştırma yapılmış psikoterapi modelidir.

Bilişsel davranışçı terapi
BDT’de değişen şey olayın kendisi değil, olayla aranızdaki yorum katmanıdır.

Temel model

BDT’nin çıkış noktası basit ama güçlüdür: bizi doğrudan olaylar değil, olaylara yüklediğimiz anlamlar etkiler. Aynı olay iki kişide çok farklı duygular doğurabilir, çünkü aradaki yorum katmanı farklıdır.

Klasik örnek: Mesajınıza yanıt gelmemesi olayın kendisidir. “Meşguldür” yorumu sakinlik, “bana kızmış” yorumu kaygı, “kimse beni önemsemiyor” yorumu çökkünlük doğurur. Olay aynı, sonuç farklı.

Bir oturum nasıl işler?

BDT oturumları serbest çağrışıma değil, birlikte belirlenen bir gündeme dayanır. Bu yapı, ilerlemenin ölçülebilmesini sağlar.

Tipik akış

  • Gündem belirleme — bu oturumda ne üzerine çalışılacak
  • Geçen haftanın gözden geçirilmesi ve ev ödevinin ele alınması
  • Ana çalışma — düşünce kaydı, davranış deneyi ya da beceri çalışması
  • Özet ve geri bildirim
  • Yeni ev ödevinin birlikte planlanması

Ev ödevi neden bu kadar önemli?

BDT’de değişimin büyük kısmı oturumda değil, oturumlar arasında gerçekleşir. Haftada bir saat konuşmak, altı gün süren alışkanlıkları tek başına değiştirmez. Düşünce kayıtları, davranış deneyleri ve kademeli maruz bırakma planları bu yüzden sürecin merkezindedir.

  • Düşünce kaydı: durum, otomatik düşünce, duygu, kanıtlar ve alternatif bakış
  • Davranış deneyi: bir tahmini gerçek hayatta sınama
  • Aktivite planlama: özellikle çökkünlükte, keyif ve başarı duygusu veren etkinliklerin geri kazanılması
  • Kademeli maruz bırakma: kaygı ve fobi çalışmalarının omurgası

Kullanım alanları ve kanıt durumu

BDT’nin etkililiği çok sayıda meta-analizle incelenmiştir. En güçlü destek kaygı bozuklukları, panik bozukluk, OKB, TSSB ve depresyon alanlarındadır. Ayrıca uykusuzluk, kronik ağrı, öfke yönetimi ve yeme sorunlarında da kullanılır.

  • Yapılandırılmış ve süreli olması, ilerlemeyi ölçülebilir kılar
  • Genellikle 12–20 oturum aralığında planlanır
  • Kazanımların sürdürülmesi için sonda nüksü önleme çalışması yapılır

BDT size uygun mu?

  1. Somut bir hedefiniz varsa“Asansöre binebilmek” ya da “sunum yapabilmek” gibi tanımlanabilir hedeflerde BDT güçlüdür.
  2. Ev ödevine zaman ayırabiliyorsanızHaftada birkaç kısa uygulama gerekir; bu olmadan süreç yavaşlar.
  3. Yapı sizi rahatlatıyorsaGündemli ve ölçülebilir bir süreç bazı kişilere iyi gelir, bazılarına dar gelir.
  4. Belirsizse ön görüşmeİlk görüşmede hangi yaklaşımın uygun olduğunu birlikte değerlendiririz.

Bilişsel Davranışçı Yaklaşım (BDT)

Yapılandırılmış, hedef odaklı ve süreli bir süreç. Yüz yüze veya çevrim içi.

Detaylı bilgi →

Kaynaklar

  1. Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.
  2. Beck, A. T., & Haigh, E. A. P. (2014). Advances in cognitive theory and therapy: The generic cognitive model. Annual Review of Clinical Psychology, 10, 1–24.