Yas, sevdiğimiz birini kaybettiğimizde verdiğimiz doğal tepkidir. Bir hastalık ya da “aşılması gereken” bir evre dizisi değildir; kaybın hayata yeniden yerleştirilmesi sürecidir.

Kayıp ve yas süreci
Yas bir hastalık değil, bağlanmanın doğal sonucudur. İyileşmek unutmak değil, kaybı hayata yerleştirmektir.

Beklenen tepkiler

Yas yalnızca üzüntü değildir. Sık görülen tepkiler duygusal, bilişsel ve bedensel alanları birlikte kapsar.

Sık görülen tepkiler

  • Yoğun üzüntü, özlem, ağlama nöbetleri
  • Öfke — kadere, çevreye, sağlık sistemine ya da kaybedilen kişiye
  • Suçluluk ve “keşke” düşünceleri
  • İnanmama, gerçek dışılık hissi
  • Dikkat ve bellek güçlükleri
  • Uyku ve iştah değişiklikleri
  • Yorgunluk, göğüste sıkışma, bedensel ağrılar
  • Kaybedilen kişinin sesini duyma ya da varlığını hissetme

“Beş evre” meselesi

Yasın inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabul sırasıyla ilerlediği fikri kültürel olarak çok yaygındır, ancak araştırma bulguları bu doğrusal sıralamayı desteklemez. Yas kişiden kişiye farklı örüntüler izler; ileri geri salınır, iyi ve kötü günler iç içe geçer.

Bunu bilmek neden önemli: evre modelini bir takvim gibi okumak, “ben neden hâlâ kabul aşamasında değilim?” sorusuyla kişiyi gereksiz yere suçlu kılar. Yasın tarifesi yoktur.

Uzamış yas ne demek?

Yasın çoğu biçimi profesyonel müdahale gerektirmez; zamanla ve sosyal destekle yumuşar. Ancak bir kısım kişide yoğun özlem ve kayıpla meşguliyet aylarca azalmaz ve işlevselliği belirgin biçimde bozar. Bu tabloya uzamış yas bozukluğu denir ve yetişkinlerde kayıptan en az bir yıl sonra değerlendirilir.

  • Kaybedilen kişiye dair yoğun ve sürekli özlem
  • Kimlik kaybı, “benim bir parçam gitti” hissi
  • Kaybı kabullenmede belirgin güçlük
  • Kaybı hatırlatan her şeyden kaçınma
  • Hayatın anlamsız olduğu duygusunun sürmesi

Yas sürecinde neler destekler?

  1. Tepkilerinize yer açın“Güçlü olmak” adına duyguyu bastırmak süreci uzatır. Ağlamak, öfkelenmek ve özlemek yasın parçasıdır.
  2. Rutini koruyunUyku, yeme ve hareket düzeni yasın bedensel yükünü hafifletir.
  3. Sosyal destekten kaçmayınKonuşmak zorunlu değildir; ama yanında olan insanların varlığı en güçlü koruyucu etkenlerden biridir.
  4. Büyük kararları erteleyinİlk aylarda ev, iş, taşınma gibi geri dönüşü zor kararları mümkünse bekletin.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve profesyonel değerlendirmenin yerini tutmaz. Belirtileriniz günlük yaşamınızı zorlaştırıyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Kendinize zarar verme düşünceniz varsa 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın acil servise gidin.

Bireysel Psikolojik Danışma

Yas sürecinde destek, süreci hızlandırmak için değil taşınabilir kılmak için vardır.

Detaylı bilgi →

Kaynaklar

  1. Stroebe, M., Schut, H., & Boerner, K. (2017). Cautioning health-care professionals: Bereaved persons are misguided through the stages of grief. OMEGA — Journal of Death and Dying, 74(4), 455–473.
  2. World Health Organization. (2019). International Classification of Diseases (11th revision).